Kryzys autonomii (model Greinera)

Skąd pochodzi

Pojęcie pochodzi z modelu wzrostu organizacji, który Larry Greiner opisał w artykule "Evolution and Revolution as Organizations Grow" w Harvard Business Review w 1972 r. Greiner pokazał, że firmy rosną fazami, a każda faza kończy się kryzysem wywołanym przez rozwiązania, które wcześniej działały. Pierwotny model obejmował pięć faz: kreatywność (kończy ją kryzys przywództwa), kierowanie (kryzys autonomii), delegowanie (kryzys kontroli), koordynacja (kryzys biurokracji) i współpraca (kryzys wzrostu). W 1998 r. autor dodał fazę szóstą (Larry E. Greiner, Wikipedia).

Jak przebiega

Firma wychodzi z pierwszego kryzysu, gdy założyciel wprowadza porządek: strukturę, budżety, procedury, kierowników działów. Przez kilka lat to działa. Potem kierownicy wiedzą o swoich obszarach więcej niż szef, ale nie mogą decydować. Czekają na zgodę, tracą motywację, najlepsi odchodzą. Właściciel ma coraz więcej spraw na biurku i coraz mniej czasu na każdą z nich. Wyjściem według Greinera jest delegowanie, czyli oddanie realnych uprawnień menedżerom.

Dlaczego dotyczy firm 10 do 50 mln zł

W polskich firmach rodzinnych kryzys autonomii pojawia się najczęściej przy przychodzie od około 10 do 50 mln zł i zatrudnieniu kilkudziesięciu do stu kilkudziesięciu osób. To nasza obserwacja, a nie próg z modelu Greinera, który nie operuje kwotami. Na tym etapie firma ma już działy i kierowników, ale wciąż jest na tyle mała, że właściciel może wszystko kontrolować osobiście, i robi to.

W firmie rodzinnej kryzys bywa głębszy niż gdzie indziej. Do zwykłej trudności z oddaniem decyzji dochodzą więzi rodzinne, lojalność starych pracowników i to, co badacze nazywają bogactwem społeczno-emocjonalnym: kontrola nad firmą jest dla rodziny wartością samą w sobie.

Czym różni się od pojęć pokrewnych

Kryzys autonomii to moment w historii firmy. Zależność firmy od właściciela to stan, który do niego prowadzi. Narzędzia wyjścia to macierz decyzji i budowa drugiej linii zarządzania.

Przeczytaj też: Kryzys autonomii według Greinera na przykładzie firmy produkcyjnej, Profesjonalizacja zarządzania w firmie rodzinnej i Kryzys zaufania po pierwszej nieudanej próbie delegowania.