Sukcesja

Dwa procesy pod jedną nazwą

W rozmowach o sukcesji często miesza się dwie różne sprawy.

Sukcesja własności odpowiada na pytanie, do kogo będą należały udziały, przedsiębiorstwo i majątek z nim związany. Rozstrzyga się ją umową spółki, darowizną, testamentem, czasem fundacją rodzinną. To obszar prawników i doradców podatkowych, który orientacyjnie opisujemy na stronie Prawo i podatki w firmie rodzinnej.

Sukcesja zarządzania odpowiada na pytanie, kto będzie podejmował decyzje i ponosił za nie odpowiedzialność. Tego nie załatwi żaden dokument. Następca musi przejąć relacje z klientami, autorytet w zespole i prawo do rozstrzygania sporów, a senior musi mu to prawo faktycznie oddać.

Oba procesy nie muszą iść w parze. Córka może przejąć udziały i nie kierować firmą, bo prezesem zostanie menedżer spoza rodziny. Syn może zostać prezesem, a ojciec przez lata zachować większość udziałów. Każdy z tych układów jest możliwy, pod warunkiem że rodzina wybiera go świadomie.

Ile to trwa i ile firm się przygotowuje

Instytut Biznesu Rodzinnego rekomenduje, by proces sukcesji trwał 7 do 10 lat (Instytut Biznesu Rodzinnego, 2022). Tymczasem według EY Barometru Przedsiębiorczości 2026 formalną strategię sukcesji ma 25% polskich firm rodzinnych, o 5 pkt proc. więcej niż rok wcześniej, a 31% prowadzi jedynie nieformalne rozmowy w rodzinie (EY, 2026).

Długi czas wynika stąd, że najtrudniejsza część sukcesji polega na przekazywaniu decyzji krok po kroku, tak żeby następca zdążył popełnić błędy, zanim stawka stanie się najwyższa.

Jak wygląda w polskiej firmie rodzinnej

Polska przechodzi pierwszą masową falę sukcesji: wielu założycieli firm z lat 90. zbliża się do wieku, w którym trzeba zdecydować, co dalej. Częsty scenariusz to sukcesja odkładana, bo założyciel czuje się w pełni sił, a dzieci nie wiedzą, czy chcą firmę przejąć. Gdy rozmowa wreszcie się zaczyna, okazuje się, że firma jest mocno zależna od właściciela i nie ma czego przekazać poza nazwiskiem i majątkiem.

Pojęcia pokrewne

Osobę przejmującą firmę nazywamy sukcesorem, osobę przekazującą nestorem. Sukcesja różni się od sprzedaży firmy, choć sprzedaż bywa jedną z form wyjścia właściciela.

Przeczytaj też: Senior i sukcesor: jak przekazywać decyzje, nie tylko tytuł, Gdy dzieci nie chcą przejąć firmy i Plan sukcesji jako dokument roboczy.