Konstytucja rodzinna

Skąd pochodzi i jak często występuje

Konstytucja rodzinna wywodzi się z praktyki dużych, wielopokoleniowych firm rodzinnych, w których krąg krewnych stał się zbyt szeroki, żeby wszystko ustalać przy stole. Nazywa się ją też protokołem rodzinnym albo kartą rodziny.

Według PwC Global Family Business Survey z 2023 r. konstytucję rodzinną ma 30% firm rodzinnych. W tym samym badaniu 27% firm miało formalną politykę zatrudniania członków rodziny, a tylko 19% mechanizm rozwiązywania konfliktów (PwC, 2023).

Co zwykle zawiera

Nie ma jednego wzoru. Najczęściej pojawiają się:

• wartości i cel rodziny jako właściciela,
• zasady wejścia członków rodziny do firmy (wykształcenie, doświadczenie poza firmą, rekrutacja na tych samych zasadach co inni),
• zasady wynagradzania i oceny krewnych pracujących w firmie,
• polityka dywidend i informowania członków rodziny, którzy w firmie nie pracują,
• sposób powoływania i działania rady rodzinnej,
• procedura na wypadek sporu, na przykład z udziałem mediatora.

Jak to wygląda w polskiej firmie rodzinnej

W polskich firmach pierwszego pokolenia konstytucja rzadko powstaje, zanim pojawi się problem. Najczęściej impulsem jest wejście drugiego dziecka do firmy, ślub sukcesora albo pierwsza poważna kłótnia o pieniądze. Sama praca nad dokumentem bywa cenniejsza niż efekt: rodzina po raz pierwszy rozmawia o sprawach, które latami zostawały niewypowiedziane.

Czym różni się od umowy spółki

Konstytucja rodzinna to zwykle dokument o charakterze moralnym, a nie prawnym. Wiąże przez zobowiązanie członków rodziny, a nie przez sąd. Umowa spółki, umowa wspólników czy statut fundacji rodzinnej są dokumentami prawnymi i to one rozstrzygają o własności. Jeżeli rodzina chce, żeby część zasad z konstytucji była wiążąca, trzeba je przenieść do dokumentów prawnych z pomocą prawnika. Orientacyjnie piszemy o tym na stronie Prawo i podatki w firmie rodzinnej.

Przeczytaj też: Dlaczego firmy rodzinne mają tak mało zasad na piśmie, Ilu członków rodziny może pracować w firmie i Role, ocena i wynagrodzenia członków rodziny w firmie.